Кыргыз Республикасынын эгемендүүлүгүнүн 30 жылдыгына карата “Тарыхы болбой, эл болбойт»

"Архивдик документтерсиз мамлекеттин тарыхы, элдин жана улуттун тарыхы жок”, - деп, бекеринен айтылбайт. Жүздөгөн жылдар өтөт, муундан – муун алмашат. Алардын жылдап өткөн доору тарых катары архив документтеринде сакталат. Документтерде ар бир адамдын жеке турмушунан тартып, мекеме-ишкананын, ал тугул, бүтүндөй бир өлкөнүн тарыхы камтылат. Ошондуктан архив түзүү, аны ар дайым толуктап туруу, саясаттын, мезгил, доорлордун,  ошондой эле табигаттын ар кандай кырсык, тоскоолдуктарынан сактоо архив кызматкерлеринин ыйык милдети.

  Сактоодо турган ар бир фактынын улам убакыт өткөн сайын баалуулугу артып, мааниси тереңдей берет. Тарыхка кылчая карасак, Кыргыз АССРинин Борбордук аткаруу комитетинин 1931-жылдын ноябрь айындагы “Райондук аткаруу комитеттеринин алдындагы райондук базалык архивдерди уюштуруу” жөнүндөгү токтомунун негизинде 1932-жылдын январь айында Нарын райондук архиви түзүлгөн. 1938-жылы Тянь-Шань округу түзүлүп, Нарын райондук архиви округдун алдындагы ички иштер башкармасынын (УНКВД) карамагында 1963-жылга чейин болуп келген. Кыргыз ССРинин Эл комиссарлар Советинин токтомунун негизинде Нарын облустук архив башкармасы түзүлүп, райондук архив анын карамагына өткөн. 1963-1970-жылдарда Нарын райондук архиви өлкөбүздүн Борбордук Мамлекеттик архивинин филиалы болгон. Нарын облусунда республикабызда биринчилерден болуп, Кыргыз ССРинин Министрлер Советинин 1970-жылдын 13-апрелиндеги №134-«Республикабыздагы архив ишинин абалы жана аны мындан ары жакшыртуунун чаралары» жөнүндөгу токтомун аткаруу боюнча Эл депутаттарынын Нарын облустук Кеңешинин аткаруу комитетинин 1975-жылдын 25-июнунда №125 чечими менен Өздүк курам боюнча бириккен мекеме аралык архиви уюшулган. Негизи документтерди камсыз кылуу жана аларды мамлекеттик сактоого кабыл алуу, пайдалануу иштерин жүргүзүү болгон. 1999-жылдын 27-октябрында Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин Мыйзам чыгаруу жыйыны тарабынан кабыл алынган “Улуттук архив фонду” жөнүндөгү мыйзамына ылайык ошол убакта Нарын облустук архив башкармалыгы тарабынан 2001-жылдын 16-апрелиндеги буйругу менен райондук архивдердин жоболору бекитилген. Жобонун негизинде райондук архивдердин аталыштары өзгөртүлүп, “райондук мамлекеттик архиви” деген статуска ээ болуп калды.

    Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн 2002-жылдын 29-апрелиндеги №264 “Кыргыз Республикасынын архив ишинин абалы жана аны жакшыртуу чаралары жөнүндөгү” токтому өлкөбүздөгү архив ишин мындан ары өркүндөтүү боюнча эң маанилүү негизги документ болуп эсептелет.Нарын райондук мамлекеттик архивинде бүгүнкү күндө өздүк курам боюнча 1946-2015-жылдардын аралыгындагы документтер бар. Архив кызматкерлеринин алдына койгон ыйык милдети – баа жеткис архивдик материалдарды топтоо, аларды көздүн карегиндей сактоону камсыз кылуу жана колдонуу болуп эсептелет. 2001-жылдын 1-январына карата документтердин көлөмү 346 фондуну түзүп, алардагы сактоо бирдиктеринин саны 60174га жетсе, мунун ичинен түбөлүк сактоодо 1600 сактоо бирдиги турат. Архивдик сактоодогу документтердин коопсуздугун сактоо максатында 2021-жылдын башында Нарын облустук мамлекеттик архивинин жетекчиси Т. Жанбоевдин демилгеси менен архивдин атайын эсебине чогулган каражаттан биздин Нарын райондук мамархивинин имаратына сметалык наркы 109585 сомду түзгөн өрт коопсуздугун камсыздоочу сигнализация орнотууга акча   үлөштүрүлүп берилип, учурда ал иштеп жатат.

    Архивде фондулук каталог түзүлүп,  документтерди каттоо, тактоо иштери архив эрежелеринин негизинде жүргүзүлүүдо. Маалымат берүү шарттарын жакшыртуу максатында архив фондуларынын тизмеси жакшыртылып жана кайрадан иштелип чыгылган. Ошондой эле документтердин узак сакталышын камсыз кылуу боюнча комплекстүү иштер жүргүзүлүүдө. Нарын райондук мамлекеттик архивинин маанилүү милдеттеринин бири жарандардын жакынкы жана алыскы чет өлкөлөрдөн келип түшкөн социалдык-укуктук мүнөздөгү суроо-талаптарын канааттандыруу болуп эсептелет. Райондук архивдин кызматкерлери тарабынан  2018-2020-жылдардын аралыгында кардарлардын 4000ден ашуун соцалдык-укуктук маанидеги суроо-талаптары канааттандырылган. Ал эми 2021-жылдын биринчи жарымында 856 социалдык-укуктук маанидеги суроо-талаптарга өз убагында так, сапаттуу жооп берилген. Электрондук каттоо журналы жана кагаз жүзүндө каттоо да талапка ылайык жүргүзүлүүдө.

    Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн 2013-жылдын 9-сентябрындагы №499” Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн 2012-жылдын 23-июлундагы №517 “Кыргыз Республикасында иш кагаздарын жүргүзүү боюнча типтүү нускама жөнүндө” токтомуна өзгөртүү жана толуктоолорду киргизүү тууралуу” жана 2014-жылдын 18-мартындагы №160 мамлекеттик  органдын, жергиликтүү өз алдынча башкаруу органынын жана башка юридикалык жактардын архиви боюнча борбордук эксперттик комиссия түзүү тууралуу, ошондой эле  2020-жылдын 3-мартындагы №120 “Кыргыз Республикасында иш кагаздарын жүргүзүү боюнча типтүү нускама жөнүндө” жөнүндө токтомдору мезгил талабына ылайык чыгарылып, архив ишине зор колдоо болду,- десек жаңылышпайбыз. Жогорудагы токтомдорду аткаруу максатында мамлекеттик архивге мекеме-ишканалардагы ведомстволук архивдерде сакталган документтерин өткөрүүгө даярдоо үчүн бир топ усулдук иштерди алып бардык. Нарын райондук мамлекеттик архивин топтоо булактарына кирген 48 мекеме-ишкананын 23үндө ведомстволук архив сактоочу жайлары жана 4 штаттык архивариус кызматы ачылды.

    Биздин жамаатыбызда  – 3 “Архив ишинин отличниги”, 1 “Мамлекеттик каттоо кызматынын отличниги” жана 2 мамлекттик каттоо кызматынын Ардак грамотасынын ээлери бар. Улуу муундагы ардагерлер жаш архивчилерди тарбиялоого зор салымдарды кошуп жатышат. Документтерди көздүн карегиндей сактоодо биздин эмгек жамаатыбыз жигердүүлүк менен эмгектенип, калкка сапаттуу кызмат көрсөткөндүгү үчүн Нарын райондук мамлекеттик администрациясы жана Нарын шаардык мэриясы тарабынан “Ардак грамоталарга” татышкан. Эмгектеги бул жетишкендиктер бизди дагы да алга сүрөп, жаңы жеңиштерге өбөлгө болмокчу. 30-август – Кыргыз Республикасынын архив кызматкерлеринин күнү, ошондой эле ал күнү архив кызматына да 95 жыл толот. Сөз соңунда бул салтанаттуу майрамдары менен жамаатыбыздын кызматкерлерин куттуктап, ары түйшүктүү, ары сыймыктуу иштерине албан ийгиликтерди, жаркын маанай жана жашоо-турмуштарындагы жакшылыктарды каалап кетмекчимин.

 

Төлөгөн ЖАКЕЕВ, Нарын райондук мамлекеттик архивинин башчысы.                                

 

Авторизация